Verses 6,7,8 of the nAmArtha-sudhA commentary on the viShNu sahasranAma

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।
लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ ६॥

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।
लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ ७॥

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।
यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ ८॥

भाष्य

प्रकृतेपषोगिफलं वदन् पुरुषं विशिनष्टि अनादीति द्वाभ्यां जन्मविनाशशून्यं नित्यमित्यर्त्हः। यतो विष्ङुं व्यापकं अतः स्र्वेषां लोकानां तत्पतीनाञ्च
महेश्वरं। लोकास्ते तत्पतयश्चाध्यक्षाः कयामलकवत् प्रत्यक्षा यस्य तं। अत्रानातीत्यकालोपाधिकतया विष्ङुमित्यदेशोपाधिकतयो चोपकारितायाः सर्वेति
स्तोतृवाञ्छित-पूरकताया लोकेति सर्वज्ञतायाश्च सूचनादर्चन-स्तवन-योग्यत्वं ईद्र्शं तं स्तुवन् जनः सर्वदुःखातिगो
भवेत्तापत्रयदावाग्निमतीत्यानन्दसिन्धुं कृष्णं प्राप्यानन्दी भवन्मुक्तः स्यादित्यथः। आदिमे श्लोके नाम्नां  केवलमुच्चारणं मध्ये तदचनादिफुर्वकं तेषां
कीर्तनं अन्त्ये तु कथञ्चिदेव तदुच्चारङमूक्तं । “सकृदुच्चारितं येन हिरिरित्याक्षरत्वयं। बद्धः परिकरतेन मोक्षाय हमनं प्रति॥ सकृदपि परिगीतं
श्रद्धया हेलयी वा भृगुवर नरमात्रं तारयेत् कृष्णनाम” इत्यादि वाक्येभ्यः। यत्तुदीर्घकालादरनैरन्तर्योपसेवितैस्तीर्थपःसमाधिभिर्दुर्लभां मुक्तिं वाख्
व्यापारितमात्रेण नाय ब्रुवच्छास्त्रमर्थवाद इत्याह तत् खलु नाम प्रभावानिभिज्ञस्य छान्दस्य पशुत्वमेव। अन्यथा ततार्थवादो हरिनाम्नि कल्पनमिति
स्मृतिर्व्याकुप्येत्॥६॥

ब्रह्मङ्यं विप्रदेवतपोभ्यो हितं तेषां पालकमित्यर्थः। सर्वान् वेदोक्तान् धर्मानग्निहोत्र-दर्ष-पौर्णमासादीन् स्वार्चन-ध्यान-प्रणतिस्तुत्यादींश्च जानातीति तं
तदुक्तफलप्रदमित्यर्थः। लोकानां वेदोक्त-तत्तद्धर्मानुष्ठयिनां जनानां कीर्तिवर्धनं तदनुगुणद्रविणविद्या-वैराग्यादि-प्रदानेन तेषां यशो
विस्तारयन्तमित्यर्थः। लोकैर्विधिरुद्रादिभिः स्वाभिलषित-लाभाय-यावनीयमिति। लोकांस्तान्नाथति शास्तिष्टेचेति वा लोकनाथं नाथृणाध्र्याच्ञोपतापैश्वर्याशीःन्विति(त्हे
पर्त् जुस्त् अऋतेर् आशीः इस् नोत् चेर्तइन्) धातु पाथः। “युगकोटिसहस्राणि विष्णुमारध्य पद्मभुः। पुनस्त्रैलोक्यधतृत्वं प्राप्तवानिति शुश्रूम्” इति। महादेवः
सर्वमैधे महात्मा हुत्यात्मानं देवदेवो बभुव(उन्चेर्तइन् बेचउसे भेन्गलि हस् नोने ऋओर् व्)। विश्वा~ल्लोकान् व्याप्य विष्टभ्य कीर्त्या विराजते द्युतिमान् कृत्तिवासा
इति “एतौ तौ विबुध्श्रेष्थौ प्रसाद-क्रोधजाबुभौ तदा दर्षितपन्थानो सृष्टिसंहारकारकौ” इति च महाभारतात्। एतेच्चान्यत्र विसृतं महत्तेषां लोकानां पुज्यं यतो
भूतं तेभ्यः पूर्वसिद्धं| अदतेवाह सर्वेति सर्वेषां भूतानां भवो जन्मयाभ्यां तौ सर्वभुतभवौ विधिरुद्रौ तयोरुद्भवो यस्मात्तं “प्रजापतिञ्च
रुद्रञ्चाप्यहमेव सृजामि वै। तौ हि मां न विजानीतो मम मायाविमोहितौ” इत्यादि महाभारतात्॥७॥

पञ्चमस्योत्तरमाह एष इति। सर्वेषां मदुक्तानां दर्माणांमध्ये एष धर्मो मे भीष्मस्याध्कतमोत्युत्कृष्टो मतः। क एष इति चेत्तत्राह यदिति। भक्त्या
पुन्डरीकाक्षं कृष्णं तदात्मकनामजपलक्षङैः स्तवैरर्वेदिति यत्। श्रद्धापूर्वकं तन्नामकीर्तनलक्षणमर्चनमेव भीष्माभिमतः परमो धर्म इत्यर्थः। इह
भक्त्येति कषायपानवद्विरसाद्दवतान्तरार्चनात् पुण्डरीकाक्षमिति विकृतभ्यङ्कर-देवतान्तरस्तोत्रात्। स्तवैरिति बहुलायास-ज्योतिष्टोमादेश्चात्कर्षः। नर इति
द्विजत्वादि नियमस्यैकवचनेन बहुसहकारि-नियमस्य। सदेति देश-काल-विशुद्धपेक्षायाष्च निवृत्तिः सूच्यते। भक्त्या विभिन्नतया
स्वामित्वबुद्ध्येतोके।भीष्मेणोक्तायं नाम्नां महोत्कर्षस्तेषां भगवद्रुपत्वादेव बोध्यः। “आस्य कानन्दो नाम चिद्वक्तन महस्ते विष्णो सुमतिं भजामहे ॐ तत्
सत्” इति श्रुतेः। “नाम चिन्तामणि कृष्णश्चैतन्यरसविग्रहः। पूर्ण श्रद्धो नित्यमक्तोऽभिन्नत्वान्नामनामिनो” इति पद्मोच्च। अतएव नामोवन्नाम्नां शक्तिः।
“अवशेनापिर् यन्नाम्नि कीर्तिते सर्वपातकैः। पुमान् विमूच्यते सद्यः सिंहस्त्रस्तैर्मृगैरिव इति।” वैश्णवात्। “अयं हि कृरनिर्वेशो जन्मकोत्यंहसामपि।
यत्व्याजकार विवशो नाम स्वस्त्ययनं हरेः।” इति श्रीभागवताच्च। दुःसाध्यैस्तीर्थटनादिभिमुक्तिं ब्रुवच्छात्रं तु नामप्रभाबानभिज्ञानधिकृत्य साव काशं।
यत्तु जपस्तु सर्वधर्मेभ्यः परमो धर्म उच्यते। अहिंसया व भुतानाम् जपयज्ञः प्रवर्तुत इति भरतवचनाद्धिंसावैधुर्यान्नामसंकीर्तनस्य महत्त
माहुस्तदपि तदनभिज्ञवचनानिवादतया न्नेयं॥८॥

SLP1 transliteration of the verses

anAdiniDanaM vizRuM sarvalokamaheSvaram .
lokADyakzaM stuvannityaM sarvaduHKAtigo Bavet .. 6..

brahmaRyaM sarvaDarmajYaM lokAnAM kIrtivarDanam .
lokanATaM mahadBUtaM sarvaBUtaBavodBavam .. 7..

eza me sarvaDarmARAM Darmo’Dikatamo mataH .
yadBaktyA puRqarIkAkzaM stavErarcennaraH sadA .. 8..

SLP1 transliteration of the commentary

prakftepazogiPalaM vadan puruzaM viSinazwi anAdIti dvAByAM janmavinASaSUnyaM nityamityarthaH. yato vizNuM vyApakaM ataH srvezAM lokAnAM tatpatInAYca
maheSvaraM. lokAste tatpatayaScADyakzAH kayAmalakavat pratyakzA yasya taM. atrAnAtItyakAlopADikatayA vizNumityadeSopADikatayo copakAritAyAH sarveti
stotfvAYCita-pUrakatAyA loketi sarvajYatAyASca sUcanAdarcana-stavana-yogyatvaM IdrSaM taM stuvan janaH sarvaduHKAtigo
BavettApatrayadAvAgnimatItyAnandasinDuM kfzRaM prApyAnandI BavanmuktaH syAdityaTaH. Adime Sloke nAmnAM  kevalamuccAraRaM maDye tadacanAdiPurvakaM tezAM
kIrtanaM antye tu kaTaYcideva taduccAraNamUktaM . “sakfduccAritaM yena hirirityAkzaratvayaM. badDaH parikaratena mokzAya hamanaM prati.. sakfdapi parigItaM
SradDayA helayI vA Bfguvara naramAtraM tArayet kfzRanAma” ityAdi vAkyeByaH. yattudIrGakAlAdaranErantaryopasevitEstIrTapaHsamADiBirdurlaBAM muktiM vAK
vyApAritamAtreRa nAya bruvacCAstramarTavAda ityAha tat Kalu nAma praBAvAniBijYasya CAndasya paSutvameva. anyaTA tatArTavAdo harinAmni kalpanamiti
smftirvyAkupyet..6..

brahmaNyaM vipradevatapoByo hitaM tezAM pAlakamityarTaH. sarvAn vedoktAn DarmAnagnihotra-darza-pOrRamAsAdIn svArcana-DyAna-praRatistutyAdIMSca jAnAtIti taM
taduktaPalapradamityarTaH. lokAnAM vedokta-tattadDarmAnuzWayinAM janAnAM kIrtivarDanaM tadanuguRadraviRavidyA-vErAgyAdi-pradAnena tezAM yaSo
vistArayantamityarTaH. lokErviDirudrAdiBiH svABilazita-lABAya-yAvanIyamiti. lokAMstAnnATati SAstizweceti vA lokanATaM nATfRADryAcYopatApESvaryASIHnviti(the
part just after ASIH is not certain) DAtu pATaH. “yugakowisahasrARi vizRumAraDya padmaBuH. punastrElokyaDatftvaM prAptavAniti SuSrUm” iti. mahAdevaH
sarvamEDe mahAtmA hutyAtmAnaM devadevo baBuva(uncertain because Bengali has none for v). viSvA~llokAn vyApya vizwaBya kIrtyA virAjate dyutimAn kfttivAsA
iti “etO tO vibuDSrezTO prasAda-kroDajAbuBO tadA darzitapanTAno sfzwisaMhArakArakO” iti ca mahABAratAt. eteccAnyatra visftaM mahattezAM lokAnAM pujyaM yato
BUtaM teByaH pUrvasidDaM| adatevAha sarveti sarvezAM BUtAnAM Bavo janmayAByAM tO sarvaButaBavO viDirudrO tayorudBavo yasmAttaM “prajApatiYca
rudraYcApyahameva sfjAmi vE. tO hi mAM na vijAnIto mama mAyAvimohitO” ityAdi mahABAratAt..7..

paYcamasyottaramAha eza iti. sarvezAM maduktAnAM darmARAMmaDye eza Darmo me BIzmasyADkatamotyutkfzwo mataH. ka eza iti cettatrAha yaditi. BaktyA
punqarIkAkzaM kfzRaM tadAtmakanAmajapalakzaNEH stavErarvediti yat. SradDApUrvakaM tannAmakIrtanalakzaRamarcanameva BIzmABimataH paramo Darma ityarTaH. iha
Baktyeti kazAyapAnavadvirasAddavatAntarArcanAt puRqarIkAkzamiti vikftaByaNkara-devatAntarastotrAt. stavEriti bahulAyAsa-jyotizwomAdeScAtkarzaH. nara iti
dvijatvAdi niyamasyEkavacanena bahusahakAri-niyamasya. sadeti deSa-kAla-viSudDapekzAyAzca nivfttiH sUcyate. BaktyA viBinnatayA
svAmitvabudDyetoke.BIzmeRoktAyaM nAmnAM mahotkarzastezAM BagavadrupatvAdeva boDyaH. “Asya kAnando nAma cidvaktana mahaste vizRo sumatiM BajAmahe oM tat
sat” iti SruteH. “nAma cintAmaRi kfzRaScEtanyarasavigrahaH. pUrRa SradDo nityamakto’BinnatvAnnAmanAmino” iti padmocca. ataeva nAmovannAmnAM SaktiH.
“avaSenApir yannAmni kIrtite sarvapAtakEH. pumAn vimUcyate sadyaH siMhastrastErmfgEriva iti.” vESRavAt. “ayaM hi kfranirveSo janmakotyaMhasAmapi.
yatvyAjakAra vivaSo nAma svastyayanaM hareH.” iti SrIBAgavatAcca. duHsADyEstIrTawanAdiBimuktiM bruvacCAtraM tu nAmapraBAbAnaBijYAnaDikftya sAva kASaM.
yattu japastu sarvaDarmeByaH paramo Darma ucyate. ahiMsayA va ButAnAm japayajYaH pravartuta iti BaratavacanAdDiMsAvEDuryAnnAmasaMkIrtanasya mahatta
mAhustadapi tadanaBijYavacanAnivAdatayA nneyaM..8..

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s